Kısaca
Kadın çalışan, bir yaşından küçük çocuğunu emzirmek için günde toplam 1,5 saat süt izni kullanır; bu sürenin hangi saatlerde ve kaç parçada kullanılacağını çalışan belirler ve süre çalışma süresinden sayılır (m.74/7). Analık izninden sonra çalışan isterse ilk doğumda 60, ikinci doğumda 120, sonraki doğumlarda 180 gün boyunca haftalık çalışma süresinin yarısı kadar ücretsiz izin kullanabilir (yarım çalışma, m.74/2). Yarım çalışma süresince süt izni hükümleri uygulanmaz.
Temel noktalar
- Süt izni günde toplam 1,5 saattir ve çocuk bir yaşını doldurana kadar sürer (m.74/7).
- Saatleri ve kaç parçaya bölüneceğini işveren değil çalışan belirler; süre günlük çalışma süresinden sayılır.
- Yarım çalışma ilk doğumda 60, ikincide 120, sonrakilerde 180 gündür; çoğul doğumda 30 gün eklenir, çocuk engelli doğmuşsa süre 360 gündür (m.74/2).
- Yarım çalışma süresince süt izni uygulanmaz; koşulları taşıyan çalışana İŞKUR yarım çalışma ödeneği öder (4447 sayılı Kanun Ek m.5).
- Ebeveynlerden biri, mecburi ilköğretim çağının başladığı tarihi izleyen ay başına kadar kısmi süreli çalışma talep edebilir (m.13/5).
Süt izni nedir?
4857 sayılı İş Kanunu m.74/7'ye göre kadın çalışana, bir yaşından küçük çocuğunu emzirmesi için günde toplam 1,5 saat süt izni verilir. Bu süre günlük çalışma süresinden sayılır; m.66/e de süt izni için ayrılan süreleri çalışma süresinden sayar. Bu nedenle süt izni ücretten kesilmez ve yıllık izin hak kazanmada da çalışılmış sayılır (m.55/e).
Hak, çocuk bir yaşını doldurana kadar sürer. Süre işe dönüşten değil, çocuğun doğum tarihinden hesaplanır. Analık izni sırasında çalışan zaten işte olmadığı için süt izni uygulamada işe dönüşle kullanılmaya başlar. 24 haftalık analık izninden sonra çocuk bir yaşına gelene kadar yaklaşık sekiz ay kalır. Analık izninin süreleri için analık izni rehberine bakın.
Saatleri kim belirler?
Kanun bu konuda açıktır: sürenin hangi saatler arasında ve kaça bölünerek kullanılacağını işçi kendisi belirler (m.74/7). İşveren saatleri tek taraflı belirleyemez. Aşağıdaki kullanımların her biri günde toplam 1,5 saat eder:
| Kullanım şekli | Örnek |
|---|---|
| Tek parça | İş günü 18:00'de bitiyorsa her gün 16:30–18:00 |
| İki parça | 10:00–10:45 ve 15:00–15:45 |
| Üç parça | 09:30–10:00, 12:30–13:00 ve 15:30–16:00 |
Kanun süreyi günlük olarak tanımlar: "günde toplam birbuçuk saat". Çalışanın seçtiği saatleri ve sonradan yaptığı değişiklikleri yazılı kaydetmeniz önerilir.
Gebe ve emziren çalışanlar için diğer kurallar
Gebe veya Emziren Kadınların Çalıştırılma Şartlarıyla Emzirme Odaları ve Çocuk Bakım Yurtlarına Dair Yönetmelik bazı ek kurallar getirir:
- Gebe veya emziren çalışan günde yedi buçuk saatten fazla çalıştırılamaz (m.9/1).
- Doğumu izleyen bir yıl boyunca çalışan gece çalıştırılamaz (m.8).
- 100–150 kadın çalışanı olan işyerlerinde emzirme odası, 150'den fazla kadın çalışanı olan işyerlerinde çocuk bakım yurdu (kreş) öngörülür (m.13).
Yarım çalışma nedir?
m.74/2, doğum sonrası analık izninin bitiminden itibaren, çocuk hayattaysa, kadın çalışana ve üç yaşını doldurmamış çocuğu evlat edinen kadın veya erkek çalışana isteği hâlinde haftalık çalışma süresinin yarısı kadar ücretsiz izin tanır. Çalışan bu dönemde haftalık çalışma süresinin yarısı kadar çalışır; kalan yarı ücretsiz izindir.
| Durum | Yarım çalışma süresi |
|---|---|
| İlk doğum | 60 gün |
| İkinci doğum | 120 gün |
| Üçüncü ve sonraki doğumlar | 180 gün |
| Çoğul doğum | İlgili süreye 30 gün eklenir (ör. ilk doğumda ikizler: 90 gün) |
| Çocuk engelli doğmuşsa | 360 gün |
Kanun ayrıca şunu söyler: yarım çalışmadan yararlanılan süre içinde süt iznine ilişkin hükümler uygulanmaz. Yani çalışan aynı dönemde hem yarım çalışma hem süt izni kullanamaz.
Örnek
İlk çocuğunu 4 Mayıs 2026'da doğuran ve haftalık çalışma süresi 45 saat olan Elif Hanım'ı düşünün. Doğum sonrası analık izninin 23 Ağustos 2026'da bittiğini varsayalım.
| Dönem | Tarihler | Kural |
|---|---|---|
| Yarım çalışma (60 gün) | 24 Ağustos – 22 Ekim 2026 | Haftada 22,5 saat çalışma, 22,5 saat ücretsiz izin; süt izni uygulanmaz |
| Süt izni | 23 Ekim 2026'dan, çocuğun bir yaşını doldurduğu 4 Mayıs 2027'ye kadar | Günde toplam 1,5 saat; saatleri Elif Hanım belirler |
Elif Hanım yarım çalışma kullanmasaydı, süt izni 24 Ağustos 2026'da işe dönüşüyle birlikte başlardı.
Yarım çalışma ödeneği
4447 sayılı Kanun Ek m.5'e göre yarım çalışma süresince İŞKUR tarafından günlük brüt asgari ücret tutarında ödenek ödenir. Koşullar şunlardır:
- Doğumdan önceki son üç yılda en az 600 gün işsizlik sigortası primi bulunması,
- Haftalık çalışma süresinin yarısı kadar fiilen çalışılması,
- Analık izninin bitiminden itibaren 30 gün içinde başvurulması (bu süre 7578 sayılı Kanun ile değişmedi).
Başvuru süresi kısa olduğu için, yarım çalışma talebi gelir gelmez çalışanı bu süre konusunda bilgilendirmeniz yararlı olur.
Yarım çalışma ve yıllık izin
Yarım çalışma döneminin yıllık izin hak kazanmaya etkisi kanunda açıkça düzenlenmemiştir. Çalışan her gün fiilen çalışmaya devam ettiği için devamın kesilmediği yönünde bir yorum vardır; ancak bunu doğrulayan bir hüküm ya da Yargıtay kararı bulunamamıştır. Ücretsiz izinlerin yıllık izne etkisi için ücretsiz izin rehberine bakabilirsiniz.
Doğum sonrası kısmi süreli çalışma (m.13/5)
m.74'teki izinlerin bitiminden sonra ebeveynlerden biri, mecburi ilköğretim çağının başladığı tarihi izleyen ay başına kadar kısmi süreli çalışma talep edebilir. Bu talep işverence karşılanır. Üç yaşını doldurmamış çocuğu evlat edinenler de bu haktan yararlanır. Ayrıntılar Analık İzni veya Ücretsiz İzin Sonrası Yapılacak Kısmi Süreli Çalışmalar Hakkında Yönetmelik'te düzenlenir:
- Çalışan kısmi süreli çalışmaya geçişi ya da tam süreli çalışmaya dönüşü en az bir ay önce yazılı olarak bildirir (m.13/5; Yönetmelik m.8/3).
- Ebeveynlerden biri çalışmıyorsa çalışan eş bu haktan yararlanamaz. Çalışan, eşinin çalıştığını gösteren belgeyi talebine ekler (Yönetmelik m.9/2); istisnalar Yönetmelik m.10'da düzenlenir.
- Talep, bildirim tarihinden itibaren en geç bir ay içinde işverence karşılanır. İşveren cevap vermezse talep, çalışanın belirttiği tarihte geçerlilik kazanır (Yönetmelik m.11).
- Sürekli vardiya ya da mevsimlik işler gibi bazı işlerde kısmi süreli çalışma ancak işverenin uygun bulmasıyla mümkündür (Yönetmelik m.12).
- Çalışma saatlerini, çalışanın talebini dikkate alarak işveren belirler (Yönetmelik m.15/1).
- Talep dilekçesi çalışanın özlük dosyasında saklanır (Yönetmelik m.9/3).
Kısmi süreli çalışma bir izin değil, çalışma düzeni değişikliğidir. Kısmi süreli çalışan, yıllık izin bakımından tam süreli emsaliyle aynı haklardan yararlanır (Yıllık Ücretli İzin Yönetmeliği m.13).
İzin360'ta nasıl uygulanır?
- Talep değil, düzenleme. Süt izni ve yarım çalışma tarih aralığıyla talep edilmez. İK, çalışanın başvurusu üzerine bunları "Süt izni ve yarım çalışma" sayfasında bir düzenleme olarak tanımlar. Çalışan kendi düzenlemesini görür.
- Süt izni dönemi otomatik. İK çocuğun doğum tarihini ve başlangıç tarihini girer; İzin360 dönemi çocuğun bir yaşını doldurduğu güne kadar hesaplar ve günlük süreyi toplam 90 dakika olarak gösterir. Düzenleme doğumdan önce başlatılamaz, çocuk bir yaşını doldurmuşsa oluşturulamaz.
- Saatleri çalışan belirler. Düzenleme tanımlandıktan sonra çalışan, süt izni saatlerini ve kaç parçada kullanacağını kendisi yazar ve gerektiğinde değiştirir. İK saatleri çalışan adına kaydedebilir; ekran, saatleri çalışanın belirlediğini hatırlatır.
- Yarım çalışma süresi hesaplanır. İK kaçıncı doğum olduğunu, çoğul doğumu ve çocuğun engelli doğup doğmadığını seçer; bitiş tarihi 60/120/180 gün, +30 gün ve 360 gün kurallarına göre hesaplanır. Başlangıç, doğum sonrası analık izninin bitiminden sonraki gündür.
- Çakışma denetimi. Süt izni düzenlemesi, etkin bir yarım çalışma dönemiyle çakışacak şekilde tanımlanamaz (m.74/2).
- Erken sonlandırma. Çalışanın talebi ya da iş ilişkisinin sona ermesi gibi durumlarda düzenleme gerekçe yazılarak erken sonlandırılır ve işlem kayıt altına alınır.
Analık izni, doğum sonrası ücretsiz izin ve diğer yasal izin türleri de yerleşik gelir. Düzenlemelerin üründe nasıl göründüğünü serbest zaman ve özel düzenlemeler sayfasında bulabilirsiniz.
Sıkça sorulan sorular
Süt izninin saatlerini işveren belirleyebilir mi?
Hayır. İş Kanunu m.74/7'ye göre süt izninin hangi saatler arasında ve kaça bölünerek kullanılacağını çalışan kendisi belirler. Günde toplam 1,5 saatlik süre çalışma süresinden sayılır.
Süt izni tek parça, örneğin günün sonunda kullanılabilir mi?
Kanun sürenin kaça bölüneceğini çalışana bıraktığı için çalışan 1,5 saati tek parça olarak, örneğin iş gününün son 1,5 saati olarak kullanmayı seçebilir. Kanun süreyi günlük olarak tanımlar: günde toplam birbuçuk saat.
Yarım çalışma sırasında süt izni kullanılır mı?
Hayır. m.74/2'ye göre yarım çalışmadan yararlanılan süre içinde süt iznine ilişkin hükümler uygulanmaz. Yarım çalışma bittikten sonra, çocuk bir yaşını doldurmamışsa süt izni kullanılabilir.
Yarım çalışmada ücret ödenir mi?
Çalışan haftalık çalışma süresinin yarısı kadar çalışır ve bu çalışmanın ücretini alır; kalan yarı ücretsiz izindir. Koşulları taşıyan çalışana İŞKUR, 4447 sayılı Kanun Ek m.5 uyarınca yarım çalışma ödeneği öder; başvuru analık izninin bitiminden itibaren 30 gün içinde yapılmalıdır.
Babalar süt izni ya da yarım çalışmadan yararlanabilir mi?
Süt izni kanunda kadın çalışanlar için düzenlenmiştir (m.74/7). Yarım çalışmadan doğum yapan kadın çalışan ile üç yaşını doldurmamış çocuğu evlat edinen kadın veya erkek çalışan yararlanır (m.74/2). Doğum sonrası kısmi süreli çalışmayı ise ebeveynlerden biri talep edebilir (m.13/5).
Dayanaklar
- 4857 sayılı İş Kanunu m.74/2, m.74/7
- 4857 sayılı İş Kanunu m.13/5, m.55/e, m.66/e
- 4447 sayılı Kanun Ek m.5
- Analık İzni veya Ücretsiz İzin Sonrası Yapılacak Kısmi Süreli Çalışmalar Hakkında Yönetmelik m.8–12, m.15
- Gebe veya Emziren Kadınların Çalıştırılma Şartlarıyla Emzirme Odaları ve Çocuk Bakım Yurtlarına Dair Yönetmelik m.8, m.9, m.13
- Yıllık Ücretli İzin Yönetmeliği m.13