Toplu izin nedir? İşveren yıllık izni toplu kullandırabilir mi?

Toplu izin nedir?

Toplu izin, işyerinin tamamı ya da bir bölümü için yıllık iznin aynı dönemde kullandırılmasıdır. Üretimin belli dönemlerde durduğu fabrikalar, yaz döneminde kapanan işyerleri ya da bakım dönemi olan tesisler bu yolu kullanır.

Dayanak, İş Kanunu m.60 uyarınca çıkarılan Yıllık Ücretli İzin Yönetmeliği'dir:

• m.10: İşveren, Nisan ayı başı ile Ekim ayı sonu arasındaki süre içinde, işçilerin tümü ya da bir kısmı için toplu izin uygulayabilir. Toplu izin, henüz izne hak kazanmamış işçileri de kapsayabilir.
• m.11: Zorunlu işler için yeterli sayıda işçi toplu izin dışında tutulabilir. Bu işçiler izinlerini toplu izinden önce ya da sonra, istedikleri tarihte kullanır.

Toplu izin hangi aylarda uygulanabilir?

Yalnız Nisan ayının başı ile Ekim ayının sonu arasında. Örneğin 1–14 Ağustos tarihleri arasında işyerini kapatıp çalışanlara toplu yıllık izin kullandırmak mümkündür; 27 Aralık – 7 Ocak arasında toplu yıllık izin uygulamak ise Yönetmelik'e uygun değildir.

Bu dönem dışında yıllık izin, çalışanın talebiyle ve işverenin onayıyla kullanılır. Yılbaşı ya da bayram arası gibi kısa kapanışlar için işveren ücretli izin verebilir ya da telafi çalışması yaptırabilir (İş Kanunu m.64); çalışanın onayı olmadan bu günleri yıllık izinden düşemez. Ayrıntılar için resmî tatiller ve arife günleri rehberine bakın.

Hak etmeyen çalışana toplu izin verilebilir mi?

Evet. Yönetmelik m.10 toplu iznin henüz izne hak kazanmamış işçileri de kapsayabileceğini açıkça söyler. Bu durumda çalışan, bir sonraki hak kazanma tarihinde kazanacağı izni önceden kullanmış olur; uygulamada buna avans izin denir.

Avans izin konusunda kanunda ayrıntılı bir düzenleme yoktur. Dikkat edilmesi gereken noktalar:

• Avans olarak kullandırılan izin, en çok bir sonraki hak kazanma tarihinde doğacak izin kadar olmalıdır. Bunu aşan kısmın sonraki yıllardan düşülmesi, m.56/4'teki mahsup yasağı nedeniyle tartışmalıdır.
• Çalışan hak kazanmadan işten ayrılırsa, avans izin için ücretinden kesinti yapılması önerilmez; bu konuda gerekçeli bir Yargıtay kararına ulaşılamamıştır.
• Avans iznin yazılı olarak kayda geçirilmesi, sonradan doğabilecek anlaşmazlıkları önler.

Toplu izin kaç gün olmalı?

Yönetmelik toplu iznin süresini belirlemez; ancak toplu izin de İş Kanunu m.56'daki genel kurallara tabidir. Yıllık izin işveren tarafından bölünemez; tarafların anlaşmasıyla bir bölümü on günden az olmamak üzere bölümler hâlinde kullanılabilir (m.56/3).

Bu nedenle çalışanın yıllık iznini, onun onayı olmadan birkaç günlük toplu kapanışlarla parça parça tüketmek riskli bir uygulamadır. Toplu iznin, çalışanların hakkını karşılayacak uzunlukta ve en az on gün olarak planlanması güvenli yaklaşımdır. Daha kısa bir toplu izin planlanıyorsa çalışanların yazılı onayı alınmalıdır.

İzin bölme kurallarını yıllık izin kullandırma ve bölünmesi rehberinde ayrıntılı anlattık.

Toplu izinde dışarıda bırakılan çalışanlar

Yönetmelik m.11'e göre zorunlu işler için yeterli sayıda çalışan toplu iznin dışında tutulabilir: güvenlik, bakım, sevkiyat ya da müşteri hizmetleri gibi. Bu çalışanlar yıllık izinlerini toplu izinden önce ya da sonra, diledikleri tarihte kullanır. Dışarıda bırakılmak çalışanın izin hakkını ortadan kaldırmaz.

Toplu izin ve diğer kurallar

• Resmî tatiller izinden sayılmaz. Toplu izin bir bayramı kapsıyorsa bayram günleri izin süresine eklenmez (m.56/5).
• İzin ücreti önceden ödenir. Toplu izinde de izin ücreti izne başlamadan önce peşin ya da avans olarak ödenir (m.57).
• Kayıt tutulur. Toplu izinde kullanılan günler her çalışanın yıllık izin kayıt belgesine işlenir (m.56/6). Hazır izin kayıt belgesi şablonunu kullanabilirsiniz.
• İzin kurulu. Yüzden fazla işçi çalıştırılan işyerlerinde izin çizelgelerini izin kurulu hazırlar (Yönetmelik m.15–16); daha küçük işyerlerinde bu görevi işveren ile işçilerin seçtiği temsilci yürütür (m.18).

İzin360'ta nasıl uygulanır?

• Toplu izin işlemi: İK, bir birimin ya da tüm şirketin aktif çalışanları için tek seferde izin kaydı oluşturur; her kayıt onaylı olarak oluşur ve denetim kaydına yazılır.
• Dönem denetimi: Yıllık izin türünde toplu izin yalnız 1 Nisan – 31 Ekim arasında uygulanabilir; dışındaki tarihler reddedilir.
• Gün hesabı: Hafta tatili ve resmî tatiller izin süresinden sayılmaz; her çalışanın bakiyesi yalnız iş günleri kadar azalır ve ekip takvimi kendiliğinden güncellenir.